Δημιουργία και συγγραφή: ChatGPT, κατόπιν διαδοχικών ερωτημάτων, οδηγιών και στοχευμένων θεμάτων από εμένα. Επιμέλεια και τελική διαμόρφωση: Markellos Markides
Τι σημαίνει «Τοξική»;
Ετυμολογία & Σύγχρονη Χρήση
Η λέξη τοξική (θηλυκό του «τοξικός») προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό τοξικόν, που σήμαινε «δηλητηριώδες φάρμακο για βέλη» (από το «τόξον»).
Στο Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του καθηγητή Γεωργίου Μπαμπινιώτη, η λέξη καταγράφεται ως εξής:
τοξικός, -ή, -ό:
1. Που περιέχει ή προκαλεί δηλητήριο· δηλητηριώδης
2. (Ιατρικά) Που έχει σχέση με δηλητηρίαση ή προκαλεί δηλητηρίαση
(Μπαμπινιώτης, 2002, λήμμα «τοξικός»)
Στη σύγχρονη καθημερινή χρήση, όμως, η λέξη έχει αποκτήσει και μεταφορική σημασία, δηλώνοντας κάθε συμπεριφορά, κατάσταση ή σχέση που είναι ιδιαίτερα βλαβερή ή καταστροφική για την ψυχική υγεία και την κοινωνική ισορροπία.
Σύμφωνα με το Merriam‑Webster Dictionary, το επίθετο toxic σημαίνει επίσης: «extremely harsh, malicious, or harmful» — δηλαδή εξαιρετικά σκληρό, κακόβουλο ή επιβλαβές.
Το 2018, τα Oxford Dictionaries ανακήρυξαν το toxic ως Λέξη της Χρονιάς, επισημαίνοντας τη ραγδαία διάδοσή του σε εκφράσεις όπως:
• toxic masculinity (τοξική αρρενωπότητα)
• toxic relationship (τοξική σχέση)
• toxic environment (τοξικό περιβάλλον)
Στο παρόν άρθρο, ο όρος τοξικότητα δεν χρησιμοποιείται βιολογικά ή ιατρικά, αλλά με κοινωνιολογική και ψυχολογική έννοια, για να περιγράψει στερεοτυπικές αντιλήψεις και συμπεριφορές φύλου που λειτουργούν σαν δηλητήριο για την προσωπική έκφραση, τις σχέσεις και την κοινωνική ισότητα.
Τοξική αρρενωπότητα και Τοξική θηλυκότητα
Οι όροι τοξική αρρενωπότητα και η τοξική θηλυκότητα περιγράφουν αρνητικές, περιοριστικές και συχνά καταπιεστικές εκδοχές των παραδοσιακών ρόλων των φύλων. Δεν αναφέρονται στην «αρρενωπότητα» ή «θηλυκότητα» ως έννοιες αυτές καθ’ εαυτές, αλλά σε τοξικές υπερβολές αυτών, οι οποίες παράγουν επιζήμιες συμπεριφορές και κοινωνικές προσδοκίες.
Τοξική Αρρενωπότητα (Toxic Masculinity)
Η τοξική αρρενωπότητα είναι ένα κοινωνικό σύστημα αξιών που προωθεί την ιδέα ότι ο «πραγματικός άντρας» πρέπει να είναι κυρίαρχος, άκαμπτος, επιθετικός, συναισθηματικά αποστασιοποιημένος και συχνά βίαιος. Η αδυναμία, η τρυφερότητα και η ευαλωτότητα θεωρούνται ως ντροπή ή θηλυπρέπεια.
Παραδείγματα:
· «Οι άντρες δεν κλαίνε»
· «Πρέπει να επιβληθείς, αλλιώς σε πατάνε»
· Περιφρόνηση της συναισθηματικής έκφρασης
· Καταπίεση της ευαισθησίας
· Επικρότηση της σεξουαλικής κατάκτησης ως επιτυχία
Συνέπειες:
· Καταπίεση των αντρών (κατάθλιψη, αυτοκτονικές τάσεις, αποξένωση)
· Ενδοοικογενειακή βία
· Σεξισμός και ομοφοβία
· Τοξικές σχέσεις εξουσίας
Τοξική Θηλυκότητα (Toxic Femininity)
Η τοξική θηλυκότητα περιγράφει τις κοινωνικές προσδοκίες που απαιτούν από τις γυναίκες να είναι υπερβολικά παθητικές, υποτακτικές, χειριστικές ή να χρησιμοποιούν τη σεξουαλικότητά τους ως μέσο επίτευξης στόχων. Αν και λιγότερο διαδεδομένος όρος, περιγράφει κι αυτός περιοριστικά στερεότυπα.
Παραδείγματα:
• Η αξία μιας γυναίκας εξαρτάται από την εξωτερική της εμφάνιση
• Υποχρέωση σε "γλυκύτητα", συμμόρφωση και υπομονή, ακόμα και υπό κακομεταχείριση
• Χειριστική συμπεριφορά μέσω ενοχών ή συναισθηματικής πίεσης
• «Αν δεν έχεις άντρα και παιδιά, απέτυχες ως γυναίκα»
Συνέπειες:
• Εσωτερικευμένη καταπίεση
• Ανταγωνισμός μεταξύ γυναικών αντί για αλληλεγγύη
• Δυσκολία στην αυτονομία και την αυθεντική έκφραση
Οι δύο αυτές «τοξικότητες» ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΓΓΕΝΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ αλλά προϊόντα κοινωνικών κατασκευών.
Είναι ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ του πως πρέπει να συμπεριφέρεται κάποιος/α για να "ανήκει" στο φύλο του.
Υγιής Αρρενωπότητα και η Υγιής Θηλυκότητα
Όσο σημαντικό είναι να καταδεικνύουμε τις τοξικές μορφές των φύλων, είναι ορθό να προσφέρουμε και ένα θετικό πρότυπο – όχι με τη μορφή αυστηρών "πρέπει", αλλά ως υγιή, ισορροπημένα πρότυπα ανδρισμού και θηλυκότητας που προάγουν την αυθεντικότητα, τον σεβασμό και την ψυχική ευημερία.
Οι υγιείς μορφές έκφρασης του φύλου δεν στηρίζονται σε επιβολή ρόλων, αλλά σε ελεύθερη και αυθεντική αυτοέκφραση. Ο "σωστός" άντρας και η "σωστή" γυναίκα δεν συμμορφώνονται με στερεότυπα, αλλά καλλιεργούν ανθρώπινες αρετές πέρα από το φύλο.
Υγιής Αρρενωπότητα – ο σύγχρονος άντρας:
• Αναγνωρίζει και εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς ντροπή ή φόβο.
• Δε χρειάζεται να κυριαρχεί ή να επιβάλλεται για να νιώσει αξία.
• Είναι προστατευτικός χωρίς να γίνεται καταπιεστικός.
• Δείχνει τρυφερότητα, φροντίδα και κατανόηση, χωρίς να θεωρείται «αδύναμος».
• Σέβεται τόσο τις γυναίκες όσο και τους άλλους άντρες και κάθε άνθρωπο.
• Αναλαμβάνει ευθύνη για τις πράξεις του και χτίζει σχέσεις με ισοτιμία και ενσυναίσθηση.
Υγιής Θηλυκότητα – η σύγχρονη γυναίκα:
• Εκφράζεται με ελευθερία και αυτοπεποίθηση, χωρίς να χρειάζεται να ζητά "άδεια".
• Δεν περιορίζεται σε ρόλους φροντίδας – διεκδικεί, δημιουργεί.
• Διατηρεί τη γλυκύτητά της χωρίς να χάνει τη φωνή της.
• Δεν ορίζει την αξία της μέσα από την εξωτερική εμφάνιση ή την οικογενειακή της κατάσταση.
• Δεν έχει ανάγκη να κερδίζει από τον άντρα χρησιμοποιώντας τη δύναμη του φύλου της.
• Καλλιεργεί αλληλεγγύη αντί για ανταγωνισμό με άλλες γυναίκες.
• Είναι και υποστηρικτική και διεκδικητική, χωρίς να φοβάται τους χαρακτηρισμούς «ήπια ή δυναμική».
Ο "σωστός" άντρας δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι άντρας και η "σωστή" γυναίκα δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι "καλή" γυναίκα.
Ο στόχος δεν είναι να γίνουμε "σωστοί και καλοί άντρες" ή "σωστές και καλές γυναίκες", αλλά ολοκληρωμένοι, αυθεντικοί και με αυτοπεποίθηση Άνθρωποι.
Self-knowledge & self-improvement through study and discussions with family & friends …
Lately & with Artificial Intelligence –“I Think · I Evolve · I Share”