Photo by Serhii Tyaglovsky on Unsplash
Σημείωση: Το παρόν άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης (AI), έπειτα από δικές μου ερωτήσεις και καθοδήγηση. Βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες πηγές. Η τελική διατύπωση, σύνθεση και επιμέλεια αποτελούν αποκλειστικά προσωπική μου ευθύνη.
Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί ιατρική γνωμάτευση.
Λέξεις-κλειδιά: déjà vu, εγκέφαλος, μνήμη, ιππόκαμπος, κροταφικός λοβός, επιληψία, γνωστική λειτουργία, νευρωνική ασυγχρονία
Αφορμή για το άρθρο
Η έντονη εμπειρία ενός déjà vu που βίωσα πρόσφατα με οδήγησε στην ανάγκη να κατανοήσω το φαινόμενο επιστημονικά. Ξεπέρασα τις συνηθισμένες φιλοσοφικές και μεταφυσικές προσεγγίσεις και εστίασα σε αυτό που γνωρίζει σήμερα η νευροεπιστήμη.
Τι είναι το déjà vu;
Το déjà vu (από τα γαλλικά, «ήδη ιδωμένο») είναι η παράξενη αίσθηση ότι κάτι που ζούμε τώρα, το έχουμε ξαναζήσει, παρόλο που γνωρίζουμε ότι αυτό είναι απίθανο. Δεν πρόκειται για πραγματική ανάμνηση, αλλά για μια αίσθηση οικειότητας που προκαλεί σύγχυση.
Πιθανές Νευρολογικές Εξηγήσεις
1. Ασύγχρονη Επεξεργασία Πληροφορίας
Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες -και πιο κοντά στη δική μου εμπειρική αντίληψη- υποστηρίζει ότι:
-
Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την εμπειρία ταυτόχρονα σε διαφορετικά «κέντρα» (όπως ο ιππόκαμπος και ο κροταφικός λοβός).
-
Αν η πληροφορία φτάσει με μικρή χρονική καθυστέρηση σε μία από αυτές τις περιοχές (π.χ. μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου), τότε δημιουργείται μια ψευδαίσθηση αναμνήσεως. Δηλαδή: ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια τρέχουσα εμπειρία ως γνώριμη, όχι επειδή την έχει ζήσει στο παρελθόν, αλλά επειδή την έχει ήδη επεξεργαστεί λίγο νωρίτερα (μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου) – και ειναι σαν να τη βλέπει δεύτερη φορά.
2. Λανθασμένη Ενεργοποίηση Μνήμης
Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το déjà vu προκύπτει όταν ο εγκέφαλος αναγνωρίζει ομοιότητες με μια παλιά εμπειρία, αλλά δεν μπορεί να την εντοπίσει με ακρίβεια. Αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι το παρόν είναι γνώριμο, χωρίς να ξέρουμε από πού.
3. Νευρωνική Δυσλειτουργία Χωρίς Παθολογία
Μικρές και ακίνδυνες δυσλειτουργίες στον ιππόκαμπο ή στον κροταφικό λοβό μπορεί να προκαλέσουν προσωρινές παρερμηνείες της μνήμης. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ασθένεια.
Σύνδεση με την Επιληψία
Σε ορισμένα άτομα με εστιακή επιληψία του κροταφικού λοβού, το déjà vu μπορεί να είναι πρόδρομο σύμπτωμα μιας κρίσης (γνωστό ως "αύρα"). Στην ιατρική έρευνα, έχει παρατηρηθεί ότι η τεχνητή διέγερση περιοχών του εγκεφάλου, όπως ο έσω κροταφικός λοβός, μπορεί να προκαλέσει déjà vu – ενισχύοντας την υπόθεση της τοπικής νευρωνικής απορρύθμισης.
Φυσιολογικό ή Παθολογικό;
-
Το déjà vu είναι φυσιολογικό φαινόμενο για τους περισσότερους ανθρώπους, ιδιαίτερα νεαρής ηλικίας. Συχνά σχετίζεται με κόπωση, στρες ή έντονη πνευματική ενασχόληση.
-
Όταν όμως συμβαίνει πολύ συχνά, ή συνοδεύεται από απώλεια επαφής με το περιβάλλον, μπορεί να υποδεικνύει νευρολογική διαταραχή και να απαιτεί αξιολόγηση από ειδικό.
Το déjà vu, όσο παράξενο κι αν φαίνεται, είναι τις περισσότερες φορές ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα του πολύπλοκου τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται την πραγματικότητα. Όταν τα νευρωνικά κυκλώματα συγχέονται έστω και για λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου, μπορεί να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι «το έχουμε ξαναζήσει». Αυτή είναι μια επιστημονικά αποδεκτή και συναρπαστική εξήγηση για ένα από τα πιο μυστηριώδη φαινόμενα της ανθρώπινης συνείδησης.
Το déjà vu είναι φυσιολογικό φαινόμενο για τους περισσότερους ανθρώπους, ιδιαίτερα νεαρής ηλικίας. Συχνά σχετίζεται με κόπωση, στρες ή έντονη πνευματική ενασχόληση.
Όταν όμως συμβαίνει πολύ συχνά, ή συνοδεύεται από απώλεια επαφής με το περιβάλλον, μπορεί να υποδεικνύει νευρολογική διαταραχή και να απαιτεί αξιολόγηση από ειδικό.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
-
Bancaud, J. et al. (1994). Anatomical origin of déjà vu in temporal lobe epilepsy. Brain, 117(1), 71–90.
-
Brown, A. S. (2004). The Déjà Vu Experience: Essays in Cognitive Psychology. Psychology Press.
-
Gloor, P. (1990). Experiential phenomena of temporal lobe epilepsy. Brain, 113(6), 1673–1694.
-
Spatt, J. (2002). Déjà vu: Possible parahippocampal mechanisms. Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 14(1), 6–10.
-
Illman, N. A. et al. (2012). Déjà experiences in temporal lobe epilepsy. Epilepsy Research, 102(3), 190–198.
Bancaud, J. et al. (1994). Anatomical origin of déjà vu in temporal lobe epilepsy. Brain, 117(1), 71–90.
Brown, A. S. (2004). The Déjà Vu Experience: Essays in Cognitive Psychology. Psychology Press.
Gloor, P. (1990). Experiential phenomena of temporal lobe epilepsy. Brain, 113(6), 1673–1694.
Spatt, J. (2002). Déjà vu: Possible parahippocampal mechanisms. Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 14(1), 6–10.
Illman, N. A. et al. (2012). Déjà experiences in temporal lobe epilepsy. Epilepsy Research, 102(3), 190–198.
Self-knowledge & self-improvement through study and discussions with family & friends …
Lately & with Artificial Intelligence –“I Think · I Evolve · I Share”